Badania kierowców mają na celu ocenę, czy stan zdrowia pozwala na bezpieczne prowadzenie pojazdów. Są one wymagane w wielu sytuacjach, zarówno przed uzyskaniem prawa jazdy określonych kategorii, jak i podczas wykonywania zawodu kierowcy. Zakres badań oraz obowiązek ich wykonania zależą od celu badania i rodzaju uprawnień, o które ubiega się kierowca.
Kto musi wykonać badania kierowców?
Badania lekarskie są wymagane między innymi od:
- kandydatów ubiegających się o prawo jazdy, jeśli wymagają tego przepisy,
- kierowców zawodowych,
- osób wykonujących przewóz drogowy,
- instruktorów i egzaminatorów nauki jazdy,
- kierowców skierowanych na badania przez uprawniony organ, np. w związku z prowadzeniem pojazdu pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, przekroczeniem określonej liczby punktów karnych albo spowodowaniem wypadku drogowego.
Obowiązek wykonania badań wynika z dwóch odrębnych ustaw, w zależności od sytuacji kierowcy:
- ustawa o kierujących pojazdami reguluje badania kandydatów ubiegających się o prawo jazdy oraz osób ubiegających się o uprawnienia instruktora lub egzaminatora nauki jazdy,
- ustawa o transporcie drogowym reguluje badania kierowców zawodowo wykonujących przewóz drogowy pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony lub przeznaczonymi do przewozu więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą – a więc kierowców kategorii C, C+E, D i pochodnych.
Ta sama ustawa o transporcie drogowym obejmuje również kierowców taksówek oraz kierowców wykonujących zarobkowy przewóz osób za pośrednictwem aplikacji (np. Uber, Bolt) – niezależnie od tego, że prowadzą pojazd na prawie jazdy kategorii B. Decyduje tu nie kategoria pojazdu, lecz sam fakt zarobkowego przewozu osób: taki kierowca jest traktowany jak kierowca zawodowy i musi posiadać zarówno aktualne orzeczenie lekarskie, jak i psychologiczne, wymagane do uzyskania licencji taxi.
Instruktorzy i egzaminatorzy nauki jazdy podlegają z kolei bezpośrednio przepisom ustawy o kierujących pojazdami – zarówno badanie lekarskie, jak i psychologiczne są dla nich obowiązkowe przed przystąpieniem do kursu na instruktora lub egzaminatora, a następnie okresowo, w tych samych odstępach co u kierowców zawodowych. Skierowanie na te badania wydaje podmiot prowadzący szkolenie, a nie sam zainteresowany.
Osoby przedłużające ważność prawa jazdy nie zawsze muszą powtarzać badania. Warto przy tym rozróżnić dwie rzeczy: okres ważności samego dokumentu prawa jazdy oraz okres ważności orzeczenia lekarskiego. Dokument prawa jazdy kategorii B ma administracyjny okres ważności wynoszący maksymalnie 15 lat i jego zwykła wymiana po tym czasie, wynikająca wyłącznie z upływu terminu samego dokumentu, zazwyczaj nie wymaga nowego badania. Orzeczenie lekarskie to jednak coś innego – jeśli lekarz nie stwierdzi przeciwwskazań zdrowotnych wymagających okresowej kontroli, może zostać wydane bezterminowo. Nowe badanie lekarskie jest konieczne, jeśli wcześniejsze orzeczenie miało ograniczony termin ważności ze względu na stan zdrowia, jeśli chodzi o kategorię zawodową (C, D i pochodne, gdzie badania powtarza się regularnie) lub jeśli badanie zarządził starosta.
Badanie wykonane na podstawie ustawy o transporcie drogowym pełni podwójną funkcję: jest jednocześnie badaniem profilaktycznym wymaganym Kodeksem pracy oraz badaniem potwierdzającym brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Dzięki temu kierowca zawodowy nie musi dodatkowo powtarzać badania z ustawy o kierujących pojazdami przy przedłużaniu uprawnień – jedno aktualne orzeczenie wystarcza do obu celów.
Badania lekarskie a badania psychologiczne
Warto pamiętać, że badanie lekarskie kierowcy zawodowego nie może zakończyć się wydaniem orzeczenia bez wyniku badania psychologicznego (psychotechnicznego). Jest to odrębne, obowiązkowe badanie przeprowadzane przez psychologa uprawnionego do badań w zakresie psychologii transportu – ocenia ono m.in. sprawność intelektualną, cechy osobowości istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz, przy użyciu specjalistycznej aparatury, czas reakcji, koordynację wzrokowo-ruchową i zdolność postrzegania odległości. Zaświadczenie psychologiczne trafia do lekarza uprawnionego i stanowi niezbędny element kompletu dokumentów – dopiero po jego uzyskaniu lekarz może wydać orzeczenie o istnieniu lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy.
Na czym polegają badania lekarskie kierowców?
Podczas wizyty lekarz przeprowadza wywiad medyczny oraz ocenia ogólny stan zdrowia osoby badanej. Szczególną uwagę zwraca się między innymi na:
- narząd wzroku,
- narząd słuchu,
- układ nerwowy,
- układ sercowo-naczyniowy,
- sprawność ruchową.
Standardowym elementem badania jest też pomiar poziomu glukozy we krwi, zwykle wykonywany glukometrem na miejscu, choć niektóre placówki honorują też aktualny wynik z laboratorium. Ma to na celu wykluczenie ryzyka hipoglikemii, która mogłaby zagrażać bezpieczeństwu podczas prowadzenia pojazdu. W przypadku kierowców z cukrzycą lekarz może dodatkowo wymagać zaświadczenia od diabetologa, potwierdzającego brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami.
W razie potrzeby lekarz może skierować pacjenta na dodatkowe badania lub konsultacje specjalistyczne.
Jakie dokumenty należy zabrać?
Na badanie warto przygotować:
- dokument potwierdzający tożsamość,
- dokument wymagany do przeprowadzenia badania (jeżeli jest wymagany w danym przypadku),
- dokumentację medyczną dotyczącą przewlekłych chorób lub leczenia, jeśli może mieć znaczenie dla oceny stanu zdrowia,
- okulary lub soczewki korekcyjne, jeśli są używane na co dzień.
Jak wygląda zakończenie badania?
Po zakończeniu badania lekarz wydaje odpowiednie orzeczenie zgodnie z obowiązującymi przepisami. Dokument potwierdza istnienie lub brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W przypadku kierowców zawodowych warunkiem wydania orzeczenia jest przedstawienie lekarzowi zaświadczenia z badania psychologicznego – bez niego orzeczenie nie może zostać wystawione. Jeśli konieczne są dodatkowe badania lub konsultacje specjalistyczne, wydanie orzeczenia następuje dopiero po ich zakończeniu.
Podsumowanie
Badania kierowców są ważnym elementem systemu bezpieczeństwa ruchu drogowego. Pozwalają ocenić, czy stan zdrowia kierowcy umożliwia bezpieczne prowadzenie pojazdów i ogranicza ryzyko zagrożeń na drodze. W przypadku kierowców zawodowych obowiązek ten obejmuje zarówno badanie lekarskie, jak i odrębne badanie psychologiczne, a zakres i częstotliwość badań zależą od indywidualnej sytuacji oraz obowiązujących przepisów.w.
