Osoby pracujące przy przygotowywaniu, produkcji oraz sprzedaży żywności ponoszą szczególną odpowiedzialność za bezpieczeństwo zdrowotne konsumentów. Dlatego przed rozpoczęciem takiej pracy – a w niektórych sytuacjach również w jej trakcie – konieczne jest wykonanie badań sanitarno-epidemiologicznych i uzyskanie orzeczenia lekarskiego do celów sanitarno-epidemiologicznych. Ich celem jest ograniczenie ryzyka przenoszenia chorób zakaźnych za pośrednictwem żywności.
Kto powinien wykonać badania
Badania sanitarno-epidemiologiczne dotyczą między innymi osób zatrudnionych:
- w restauracjach, barach i punktach gastronomicznych,
- w kawiarniach,
- w piekarniach i cukierniach,
- w stołówkach oraz zakładach żywienia zbiorowego,
- w zakładach produkujących i przetwarzających żywność,
- w sklepach i punktach sprzedaży mających kontakt z żywnością nieopakowaną.
Ponieważ przepisy nie precyzują zamkniętego katalogu stanowisk, to pracodawca – w razie wątpliwości w konsultacji z lekarzem – ocenia, czy dane stanowisko wiąże się z ryzykiem przeniesienia zakażenia i wymaga skierowania pracownika na badania.
Na czym polegają badania sanitarno-epidemiologiczne
Badania mają na celu wykluczenie nosicielstwa drobnoustrojów chorobotwórczych, które mogą przenosić się przez żywność – najczęściej obejmują badanie kału w kierunku pałeczek Salmonella i Shigella. Badanie kału wykonuje się w stacji sanitarno-epidemiologicznej lub w dowolnym laboratorium wykonującym tego typu badania. Na podstawie wyników lekarz uprawniony do wydawania orzeczeń ocenia, czy istnieją przeciwwskazania do wykonywania pracy z żywnością, i wydaje orzeczenie.
Przepisy nie określają jednego, sztywnego okresu ważności takiego orzeczenia – o terminie, na jaki zostaje wydane, decyduje lekarz indywidualnie w każdym przypadku.
Badania sanitarno-epidemiologiczne a medycyna pracy – dwa różne obowiązki
To częsty punkt nieporozumień: badania sanitarno-epidemiologiczne i badania profilaktyczne medycyny pracy (wymagane na podstawie Kodeksu pracy) to dwa odrębne obowiązki, weryfikowane przez różne instytucje – orzeczenie sanitarno-epidemiologiczne sprawdza Państwowa Inspekcja Sanitarna, a aktualność badań profilaktycznych – Państwowa Inspekcja Pracy. Osoba zatrudniona na umowę o pracę przy produkcji lub sprzedaży żywności może więc podlegać obu obowiązkom jednocześnie, a brak któregokolwiek z dokumentów może skutkować niedopuszczeniem do pracy.
Jak przygotować się do wizyty
Na badanie warto zabrać ze sobą:
- dokument potwierdzający tożsamość,
- skierowanie od pracodawcy (jeśli zostało wystawione),
- wyniki badania kału w kierunku nosicielstwa Salmonella i Shigella (jeśli zostało już wykonane).
Koszt badań sanitarno-epidemiologicznych związanych z zatrudnieniem ponosi pracodawca lub podmiot zlecający wykonanie pracy.
Dlaczego badania są ważne
Badania sanitarno-epidemiologiczne chronią zdrowie konsumentów i ograniczają ryzyko rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych przenoszonych drogą pokarmową. Stanowią jeden z podstawowych elementów systemu bezpieczeństwa żywności w Polsce i są regularnie weryfikowane podczas kontroli sanepidu.
Podsumowanie
Osoby zatrudnione przy przygotowywaniu, produkcji i sprzedaży żywności są zobowiązane do wykonania badań sanitarno-epidemiologicznych i uzyskania orzeczenia lekarskiego do celów sanitarno-epidemiologicznych. Dokument ten – choć w mowie potocznej wciąż bywa nazywany “książeczką sanepidowską” – jest obecnie jedyną obowiązującą formą potwierdzenia braku przeciwwskazań do pracy z żywnością i pozostaje odrębny od badań medycyny pracy.
Tagi: badania sanitarno-epidemiologiczne, orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych, badania dla pracowników gastronomii, badania nosicielstwa Salmonella Shigella, medycyna pracy Szczecin
